Μίλα μου για μήλα

Μίλα μου για μήλα

Το Φθινόπωρο είναι λέξη ελληνική που έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα. Σημαίνει την εποχή που τελειώνουν τα φρούτα [ρ. φθίνω + ουσ. οπώρα], ή που έρχεται μετά τα φρούτα, «Μετόπωρον». Ο λαός τη λεει και «χειμόπωρο», «χυνόπωρο», «μοθόπωρο», «ψιμόπωρο» ή «στενοκαίρι».

Είναι δεμένο άρρηκτα με τον άνθρωπο της υπαίθρου, το γεωργό, τον κτηνοτρόφο. Είναι η εποχή των χρωμάτων, των αρωμάτων και των γεύσεων! Η εποχή της χαράς και της συγκομιδής, μα και της έντασης, της δουλειάς και της προετοιμασίας για τις δύσκολες ημέρες του Χειμώνα που έρχεται.

Όσο για τα φρούτα του; Σοφή η φύση, τους έχει χαρίσει ό,τι χρειάζεται ο ανθρώπινος οργανισμός για να αντέξει τα πρώτα κρύα!

Μήλα

Συνδεδεμένο με τον πειρασμό αλλά και την έριδα, το μήλο είναι ίσως το πρώτο φρούτο για το οποίο έχουμε αναφορές.

Στη θρησκεία, συμβολίζει την [απαγορευμένη] Γνώση, ενώ στην ελληνική μυθολογία, τα μήλα των Εσπερίδων είναι οι καρποί της νιότης και της αθανασίας.

Ο Κήπος των Εσπερίδων | c.1892 Frederic Leighton
Ο Κήπος των Εσπερίδων | c.1892 Frederic Leighton

Κατά τον Φερεκύδη, οι σπόροι τους προσφέρθηκαν από τη Γαία, ως γαμήλιο δώρο στο Δία και την Ήρα, η οποία τους φύτεψε στον κήπο των Θεών, στη χώρα του Άτλαντα. Τα δέντρα τους, έδιναν τους χρυσούς καρπούς οι οποίοι μάς είναι γνωστοί από τον ενδέκατο άθλο του Ηρακλή.

Στη μυθολογία, επίσης, αναφέρεται ότι, όταν στο βουνό των Κενταύρων έλαβαν χώρα οι λαμπροί γάμοι του θνητού βασιλιά Πηλέα και της (αθάνατης) Νηριίδας Θέτιδας, ήταν καλεσμένοι όλοι οι θεοί –εκτός από μία, τη θεά της ζήλιας, της διχόνοιας, του τσακωμού και του καυγά, την Έριδα.
Εκείνη, χολωμένη, πήγε και άφησε με τρόπο στο τραπέζι των θεών, ένα μήλο —το οποίο έφερε την επιγραφή: τῇ καλλίστῃ.

Το μήλο αυτό, όπως γνωρίζουμε, στάθηκε αφορμή για τον Τρωϊκό πόλεμο, αφού ο Πάρις, μεταξύ της Ήρας, της Αθηνάς και της Αφροδίτης, επέλεξε την τελευταία [η οποία του έταξε την Ωραία Ελένη, την ομορφότερη γυναίκα του κόσμου].

Αναφορές για το μήλο έχουμε, άλλωστε, και από:

τον Όμηρο:
Χαμαί βάλε δένδρεα μακρά αυτήσιν ρίζησι και αυτοίς άνθεσι μήλων [Ιλιάδα, I 542]
Γηράσκει μήλον δ’ επί μήλω [Οδύσσεια, Η 120],
τον Ησίοδο:
αις μήλα πέρην κλυτού Ωκεανοίο [Θ 215]
τον Ηρόδοτο:
μέγαθος κατά μήλον [2,92]

τον Αριστοφάνη:
χνους ώσπερ μήλοισιν επήνθει [Νεφέλες, 978]

τον Θεόκριτο:
νυν μεν κηπί τα χρύσεα μαλ’ ένεκεν σέθεν βαίην και φύλακον νεκύων πέδα
Κέρβερον [29,37]

Eνα μοτίβο κοινό στα μαγικά παραμύθια πολλών λαών είναι αυτό όπου στους άτεκνους γονείς, για να αποκτήσουν το ποθούμενο παιδί, δίνεται να φάνε ένα μαγικό μήλο. Η μαγική δύναμη του μήλου (δηλ. του Δέντρου) γονιμοποιεί ακόμη και τον άντρα που θα το φάει, και αυτός γεννάει ένα πανέμορφο κοριτσάκι, που βγαίνει από τον μηρό του (πρβ. τη θαυμαστή γέννηση του Διόνυσου από τον μηρό του Δία).

Tο μήλο κουβαλάει αμέτρητους συνειρμούς: το μήλο στο κοντάρι (ιστός: δέντρο) του «φλάμπουρου» της νύφης· το μήλο της Έριδος (βλ. παραπάνω) στην ουσία μήλο της επιλογής και της ομορφιάς –όπως και στα γαμήλια έθιμα και τα παραμύθιαॱ το μήλο του Αδάμ, που, παρά τη θεϊκή εντολή, έφαγαν οι πρωτόπλαστοι για να αποκτήσουν τη γνώση, και που άφησε στους άνδρες το εξόγκωμα στον λαιμό που τους ξεχωρίζει από τις γυναίκες.

H μηλιά είναι το «κατ’ εξοχήν» δέντρο στο Tιρ Nα Oγκ, το Nησί της Παντοτινής Nιότης.
Σ’ αυτόν τον παράδεισο των μακάρων της μυθολογίας των Kελτών, φέρνει η νύμφη Nάιαμ, κόρη του θεού Mάναναν Mακ Λιρ, τον θνητό αγαπημένο της. O μύθος απηχεί την αρχαία οικουμενική πίστη περί μετάβασης των ψυχών «στα νησιά στην άκρη του κόσμου», όπου γεύονται τους καρπούς [μήλα] της λήθης ή, αντίθετα, της αναγέννησης.

Εφόσον το μήλο είναι, ίσως το πρώτο φρούτο για το οποίο έχουμε αναφορές –όπως είπαμε και πιο πάνω– η μηλιά, είναι ίσως το πρώτο δέντρο που καλλιεργήθηκε ενώ, οι καρποί του βελτιώθηκαν μέσω της επιλογής, κατά τη διάρκεια χιλιάδων ετών.

Πιστεύεται ότι τα μήλα−»νάνοι» που ανακάλυψε ο Μέγας Αλέξανδρος στο Καζακστάν το 328 π.Χ., και τα έφερε πίσω στη Μακεδονία, ίσως είναι οι πρόγονοι των νάνων υποκειμένων¹. Αποτέλεσαν δε, σύμβολο μακροζωίας.

• • •

Γενικά, διακρίνουμε τρεις τύπους βρώσιμων μήλων: τα επιτραπέζια, εκείνα που μπορούν να δώσουν μηλίτη και εκείνα που είναι κατάλληλα για ψήσιμο. Και τα τρία αυτά είδη, ανήκουν στο γενικό είδος Malus pumila, που μετρά πάνω από (κρατήσου!) 20.000 ποικιλίες σε όλο τον κόσμο! Ποικιλίες πράσινες, κόκκινες, σκληρές, μαλακές, ευωδιαστές, μυρωδάτες, γλυκές, ξινές, μικρές, μεγάλες…

Φυσικά μήλα μπορούμε να βρούμε καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, μιας και ο καρπός τους είναι ανθεκτικός και δεν χαλά εύκολα, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με τις φράουλες.

Διαλέγοντας μήλα

Τα μήλα, για να μπορούμε να πούμε ότι είναι σωστά, θα πρέπει να φτάνουν στον πάγκο του οπωροπωλείου, σχεδόν ώριμα. Επομένως, αγοράζοντας μήλα, υπολόγισε ότι θα πρέπει να μείνουν κάποιες ημέρες σε θερμοκρασία δωματίου, πριν τα καταναλώσεις. Έτσι, τα μήλα σου θ’ αποκτήσουν όλη τους την ευωδιά –να γνωρίζεις ότι τα άγουρα μήλα δεν μυρίζουν ενώ, τα μισοώριμα μυρίζουν λίγο έως ελάχιστα.

Το μέγεθος… μετράει! Εάν πρόκειται να καταναλώσεις αμέσως τα φρούτα σου, αγοράζοντας μήλα της ίδιας ποικιλίας, διάλεξε τα μεγαλύτερα –σημαίνει ότι είναι πιο ώριμα και άρα, πιο αρωματικά.

Συστατικά και οφέλη

Είναι πολύ σημαντικό να τρώμε τα μήλα με τη φλούδα –που, εδώ πρέπει να πούμε, περιέχει τις περισσότερες βιταμίνες, ιχνοστοιχεία και μεταλλικά άλατα και, καμία βλαβερή ουσία για τον άνθρωπο.

Εντούτοις, τα μήλα συμβατικής καλλιέργειας έχουν μεγάλη προσθήκη φυτοφαρμάκων και κατάλοιπά τους βρίσκονται οπωσδήποτε στη φλούδα του φρούτου –έτσι, θα πρέπει να πλένονται με άφθονο νερό και πολύ σχολαστικά, πριν καταναλωθούν.

Παιδιά, ηλικιωμένοι αλλά και άτομα που έχουν αυξημένες ανάγκες για θρεπτικά συστατικά, είναι απαραίτητο να τρώνε μήλα. Το μήλο δίνει ελαφρά, για το στομάχι, γλυκά –εξ ου και συνηθίζεται η κομπόστα μήλου στους ασθενείς.

Τα μήλα καθυστερούν τα νοσήματα φθοράς και παρέχουν αντιγηραντική, αγχολυτική, ηρεμιστική και αντιπυρετική προστασία.

Κάποιες έρευνες (Φινλανδών επιστημόνων) δείχνουν να υπάρχει σχέση ανάμεσα στην τακτική κατανάλωση μήλων και τη μείωση κινδύνου εκδήλωσης καρκίνου των πνευμόνων. Στην ευάλωτη ομάδα των καπνιστών, συνιστάται η συχνή κατανάλωση μήλων.

Σύμφωνα δε, με τα αποτελέσματα άλλης έρευνας, η κατανάλωση ενός μήλου την ημέρα, θα μπορούσε να μειώσει την εκδήλωση της νόσου Alzheimer αλλά και Parkinson.

► Φυτικές ίνες

διαλυτές: προκαλούν μείωση της LDL χοληστερόλης στο αίμα. (Καταναλώνοντας 2–3 μήλα την ημέρα, μπορεί κανείς να μειώσει τη χοληστερίνη έως και 10%).
Έστω και μικρή κατανάλωση μήλων (μισό έως ένα) μπορεί να έχει σημαντικά οφέλη για την καρδιά.
αδιάλυτες: Βοηθούν στην πέψη και στην καλή λειτουργία του εντερικού σωλήνα, συμβάλλουν στην καταπολέμηση της δυσκοιλιότητας, αλλά και στην πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου.

► Αντιοξειδωτικά

Βιταμίνη C, κατεχίνη, χλωρογενικό οξύ, κερκετίνη.
Ειδικά η κερκετίνη, φαίνεται να διαθέτει προστατευτικές ιδιότητες ως προς τις καρδιοαγγειακές παθήσεις.
Έχει παρατηρηθεί ότι, οι άνθρωποι που έτρωγαν καθημερινά ένα μήλο, μείωσαν κατά 59% τις πιθανότητες να πάθουν έμφραγμα².

► Πηκτίνη

Η πηκτίνη είναι φυσικός οξικός πολυσακχαρίτης. Επηρεάζει το μεταβολισμό της γλυκόζης και βοηθά στη διατήρηση των επιθυμητών επιπέδων σακχάρου στο αίμα.
Σε πιθανή υπογλυκαιμική φάση ένα μήλο ικανοποιεί την επιθυμία για γλυκό και εξαλείφει την ατονία ή τη ζάλη που προκαλούν τα χαμηλά επίπεδα της γλυκόζης. Γενικά, λόγω του χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη του μήλου, δεν προκαλείται απότομη άνοδος στα επίπεδα της γλυκόζης, γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό για τη διατήρηση της επιθυμητής ευγλυκαιμίας.

Προτίμησε τα φρέσκα μήλα, από τους χυμούς, διότι προσδίδουν μεγαλύτερο αίσθημα πληρότητας. Επιπλέον έχει δειχτεί ότι βοηθά στην πρόληψη του καταρράκτη στους ήδη διαβητικούς ασθενείς.

► Για τα δόντια

Τα μήλα αποτελούν φυσικό καθαριστικό, όχι μόνο για την υγιεινή, αλλά και για τη λεύκανση των δοντιών ενώ, ενισχύουν τα ούλα αφού, μασώντας ένα μήλο, επιτυγχάνεται ένα ελαφρύ –πλην όμως ευεργετικό– μασάζ των ούλων που, σε συνδυασμό με τη σωστή φροντίδα των δοντιών, προλαμβάνει την ουλίτιδα!

apples-and-cinnamon

Τα μήλα στην κουζίνα

Εκτός από τη ζαχαροπλαστική, το μήλο χρησιμοποιείται πολύ και στην παρασκευή φαγητών, εξαιτίας των όξινων ουσιών που περιέχει και, χάρη στις οποίες συνδυάζεται θαυμάσια σε γαρνιτούρες για πουλερικά, κρέας, αλλά και ψάρι.

Προσθέσέ το σε σαλάτες λαχανικών! Ταιριάζει πολύ με λάχανο (κόκκινο ή και λευκό), καρότο, μαρούλι, ρόκα, φρέσκο κρεμμυδάκι, πιπεριά (πράσινη ή και κίτρινη).

Δένει υπέροχα με τα φουντούκια, τις σταφίδες, τα αμύγδαλα και την κανέλα, όπως επίσης και με το μέλι.

. . . . . . . . . . . . . . . . .
¹υποκείμενο= οποιοδήποτε [άγριο] δέντρο, που βελτιώνεται ποιοτικά με εμβολιασμό.
²Μελέτη MONICA (Multinational MONItoring of trends and determinants in CArdiovascular disease)


• Πρώτη δημοσίευση: 4 Νοεμβρίου 2014 στο παλαιό ιστολόγιό μου: «Roula the Cat • C’est la Vie!»
• Cover photo source: WallpaperStock.net
• Apples and cinnamon photo: Active.com

Πληροφορίες και Πηγές
› Δημ. Λουκάτος “Τα Φθινοπωρινά”, εκδ. Φιλιππότη
› Δημ. Δημητράκος, “Μέγα Λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης”
› Εργαστήριο Δενδροκομίας, Σχολή Γεωπονικών Σπουδών − Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
› Bioinformatics, Warwick
› Aprifel.com
› Βιτάλη Ζαϊκόφσκι, Το Δέντρο του Κόσμου
› Food-info.net
› Journal Of Agricultural and Food Chemistry
› Journal of Food Science – 1 February 2008, p17 – Dr Chang Lee, Université Cornell