Μολύβι και Χαρτί

Nelly’s

Nellys_CvrAριστερά, φωτογραφία της από τον Hugo Erfurth, ο οποίος υπήρξε και δάσκαλός της από το 1921 έως το 1923. Δεξιά, φωτογραφημένη από τον Χρήστο Μανουσάκη, το 1995.

Στις 23 Νοεμβρίου του 1899, γεννήθηκε στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας η Έλλη Σουγιουλτζόγλου − Σεραϊδάρη, η πρωτοπόρος −θεματολογικά− φωτογράφος με τη διεθνή αναγνώριση, γνωστή (από την αγγλική υπογραφή της) ως Nelly’s.

Γερμανικής –αρχικά– φωτογραφικής επιρροής, το έργο της Nelly’s, χαρακτηρίζεται από κινητικότητα και ελευθερία, όπως και η ίδια η ζωή της.
Από τους Γερμανούς δασκάλους της, Hugo Erfurth και Franz Fiedler, απεκόμισε την πικτοριαλιστική τεχνική και την κλασική αισθητική.
Η εγκατάστασή της στην Αθήνα το 1924, όπου ανοίγει, ένα χρόνο μετά, φωτογραφικό studio στην οδό Ερμού 49, θα την προσανατολίσει προς μία ελληνοκεντρική και συντηρητικότερη αντιμετώπιση της θεματογραφίας.

Στο πορτρέτο, στο οποίο θα εξασκηθεί σ’ όλη τη διάρκεια της φωτογραφικής της πορείας στην Ελλάδα και την Αμερική, οφείλεται η απεικόνιση της αθηναϊκής κοινωνίας του Μεσοπολέμου αλλά και η συγκρότηση σημαντικού αρχείου της ελληνικής ομογένειας.

Nellys_pic01Ηπειρώτισσες στις θημωνιές (φωτογραφία της Nelly’s μετά το 1930)
Η Nelly’s αποτύπωσε τις αρμονικές σχέσεις των ανθρώπων με το ήρεμο ελληνικό τοπίο

Από το 1927 η Nelly’s περιοδεύει στην ελληνική ύπαιθρο, στοιχειοθετώντας το πανόραμα της Ελλάδας του Μεσοπολέμου. Ελληνίδα της διασποράς, συνθέτει φωτογραφικά μία Ελλάδα «ειδυλλιακή». Μέσα από τα επίσημα τουριστικά έντυπα που κυκλοφόρησαν με φωτογραφίες της στο εξωτερικό, διαμορφώθηκαν οι πρώτες βάσεις – οπτικά σύμβολα της ελληνικής «τουριστικής φιλοσοφίας».

Τα μνημεία και οι αρχαιολογικοί θησαυροί αποτυπώθηκαν συστηματικά από την Nelly’s: οι πειραματισμοί με το φυσικό φως και η αποτύπωση των αρχαίων ναών στη διαμνημειακή τους σχέση, παραπέμπουν στις λήψεις του επίσης γερμανού φωτογράφου και μαθητή τού Erfurth, Walter Hege.

φωτογραφίες χορού (1923−1929) στη Γερμανία, αλλά κυρίως αυτές στην Ακρόπολη, ξεχωρίζουν για τη θεματική τους συνοχή και την αναδεικνύουν σε κορυφαία φωτογράφο χορού του Μεσοπολέμου.

Το 1926 φωτογραφίζει γυμνή στον Παρθενώνα τη Μόνα Πάεβα (Mona Paeva), την prima ballerina της Opéra Comique. H δημοσίευση των φωτογραφιών στην «Illustration de Paris», ένα χρόνο αργότερα, θα προκαλέσει σκάνδαλο στην Αθήνα.

Nellys_pic02Από τη φωτογράφιση της Mona Paeva (1926) που ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών

Μία ομάδα διανοουμένων, με επικεφαλής τον Παύλο Νιρβάνα, θα την υπερασπισθούν με σθένος, μιλώντας για σκηνή αληθινής ενσάρκωσης του αρχαίου ελληνικού ιδεώδους.

[…] Διαμαρτύρομαι εν ονόματι των Ολυμπίων θεών, οι οποίοι, ως γνωστόν, όχι μόνο επερπατούσαν γυμνοί, αρσενικοί και θηλυκοί, αλλά και θεόγυμνοι ελατρεύοντο στους ναούς των. […] Φαντάζομαι, από το ένα μέρος, την ωραία ιέρεια, λύουσα τον κεστόν της απέναντι του Απόλλωνος απορρίπτουσα όλους τους πέπλους που εκάλυπταν την θείαν της γυμνότητα και λούουσαν εις το φως του ένα σώμα αγάλματος και μίαν επιδερμίδα ροδαλήν όπως το χαμόγελον της αυγής. Και από το άλλο μέρος, μερικούς σεβασμίους κυρίους, σκυμμένους γύρω από το τραπέζι, ξύνοντας την κεφαλήν και συντάσσοντας έγγραφα περί βεβηλώσεως.
Βεβήλωσις θα ήτο, εάν ετύχαινε, εις μίαν στιγμήν αρχαιολογικού ενθουσιασμού, επί των μαρμάρων του Παρθενώνος να πετάξουν οι ίδιοι τους πέπλους των και να παραστήσουν τον Ερμήν του Πραξιτέλους. […]

—Παύλος Νιρβάνας, «Ελεύθερον Βήμα»

Το σκάνδαλο κόπασε με τον καιρό.

Ένα χρόνο αργότερα, η Ουγγαρέζα χορεύτρια Νικόλσκα (Nikolska), χόρεψε ξανά πάνω στην Ακρόπολη έναν θείο αυτοσχεδιαστικό χορό −αφού, πάντως, είχε περιβληθεί μερικά υποτυπώδη πέπλα, προς αποφυγήν νέας θύελλας!

Nellys_pic03Nικόλσκα

Η φωτογράφιση του γυμνού σώματος ούτε και τότε ήταν κάτι τόσο σπάνιο και προκλητικό. H Nelly’s δεν πρωτοτυπούσε φωτογραφίζοντας γυμνά. Κανένας όμως δεν είχε τολμήσει να φωτογραφήσει γυμνά σ’ ένα χώρο−ταμπού, σ’ ένα χώρο−σύμβολο ενός ολόκληρου πολιτισμού. Αυτός, άλλωστε, ήταν και ο λόγος που προκάλεσε πολλές αντιδράσεις, ιδιαίτερα του συντηρητικού χώρου.

Φωτογράφισε κατ’ αποκλειστικότητα τις Δελφικές Γιορτές του Άγγελου Σικελιανού και της Εύα Πάλμερ το 1930.

Το 1936 μετέβη στο Βερολίνο για να φωτογραφίσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Στην Αμερική, εγκαταστάθηκε το 1939 και παρέμεινε για 27 περίπου χρόνια.

[…] Έφυγα για την Αμερική, στην Παγκόσμια έκθεση της Νέας Υόρκης, γιατί ήθελα να δω το ελληνικό περίπτερο, για το οποίο είχα κάνει πολλές φωτογραφίες. Σε δέκα μέρες, κι ενώ είμαστε στην Αμερική, κηρύχτηκε ο πόλεμος και δεν ξαναγύρισα. […]

Εκεί, θα προσθέσει στο πανόραμα της θεματογραφίας της τη διαφημιστική και έγχρωμη φωτογραφία, καθώς και το φωτορεπορτάζ (Easter Parade – δρόμοι της Ν. Υόρκης).

«Η πόλη της Νέας Υόρκης έδωσε στη Nelly’s», κατά την Κατερίνα Κοσκινά, «και τη δυνατότητα να καταγράψει σημαντικές στιγμές από την οικοδόμησή της και να αποτυπώσει στιγμιότυπα από την κίνηση των δρόμων και των πλατειών της. Έτσι, με δύο σημαντικότατες φωτογραφικές σειρές, το “Easter Parade” και τους “Δρόμους”, κατέπληξε το νέο δάσκαλό της και απέδειξε ότι εκτός από το να εκτελεί παραγγελίες είναι σε θέση να δώσει μια νέα δυνατότητα ανάγνωσης της αρχιτεκτονικής».

Ωστόσο, δεν μπόρεσε να ενταχθεί στις σύγχρονες τάσεις της αμερικανικής φωτογραφίας.

Το 1966, επιστρέφοντας στην Ελλάδα, έμεινε με τον σύζυγό της –τον πιανίστα, Άγγελο Σεραϊδάρη– στη Νέα Σμύρνη, διαμορφώνοντας το διαμέρισμά της σε φωτογραφικό μουσείο.

Το 1989 δημοσίευσε την αυτοβιογραφία της, με τίτλο «Αυτοπροσωπογραφία».

Δώρισε το μεγαλύτερο κομμάτι του έργου της στο Μουσείο Μπενάκη.

Έχει τιμηθεί με το παράσημο του Ταξιάρχη του Φοίνικα, με βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, ενώ εξέδωσε πολλά λευκώματα με φωτογραφίες της και παρουσίασε τα έργα της σε πολλές εκθέσεις.

Μετά από έναν αιώνα έντονης φωτογραφικής παρουσίας και δυναμικής διεκδίκησης της προβολής του έργου της, η Nelly’s πεθαίνει στην Αθήνα στις 17 Αυγούστου 1998, κληροδοτώντας στην ελληνική φωτογραφική ιστορία ένα έργο πολυσύνθετο, παραδειγματικό για νέους φωτογράφους, τόσο λόγω της καλλιτεχνικής όσο και της τεκμηριωτικής του αξίας.

► Δες τη συνέντευξη που είχε δώσει η Έλλη Σουγιουλτζόγλου − Σεραϊδάρη, για τη σειρά ντοκιμαντέρ του Γιώργου Σγουράκη «Μονόγραμμα», την οποία ψηφιοποίησε το αρχείο της ΕΡΤ.


Πρώτη δημοσίευση: 23 Νοεμβρίου 2014 στο παλιό ιστολόγιό μου: «Roula the Cat • C’est la vie!»
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
• Μουσείο Μπενάκη
• Αφιέρωμα εφημερίδας “Καθημερινή” (30/06/1996)
• Στιγμές

 

Αρέσει σε %d bloggers: