Η Γενοκτονία των Ποντίων

Η Γενοκτονία των Ποντίων | 19 Μαΐου 1919

Η 19η Μαΐου έχει ανακηρυχθεί ομόφωνα, από το Ελληνικό Κοινοβούλιο (24.02.1994), ως Ημέρα Μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων στο Μικρασιατικό Πόντο.

Είναι η ημέρα κατά την οποία, το 1919, ο Μουσταφά Κεμάλ αποβιβάζεται στη Σαμψούντα για να ξεκινήσει τη δεύτερη και πιο άγρια φάση της Ποντιακής Γενοκτονίας.

Χιλιάδες Πόντιοι επιστρατεύτηκαν και οδηγήθηκαν σε καταναγκαστικά έργα, μέσα σε σκληρές συνθήκες. Πολλοί πέθαναν, άλλοι εκτελέστηκαν, φυλακίστηκαν ή βιάστηκαν, χωριά λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν.

Μέσα σε επτά χρόνια (1916−1923) εξοντώθηκαν πάνω από 350.00 Πόντιοι σε σύνολο 750.000 ανθρώπων και πολλοί άλλοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους πριν, φυσικά, την ανταλλαγή πληθυσμών.

O Μύθος και η ιστορία

Η ιστορία του Ελληνισμού του Εύξεινου Πόντου ξεκινά από το μύθο, από τότε που ο Φρίξος και η Έλλη ταξίδεψαν πάνω στο Χρυσόμαλλο Δέρας για να αποφύγουν τη θυσία τους από τους θεούς του Ολύμπου. Ακολούθησε ο θάνατος της Έλλης και ο Φρίξος με την άφιξή του στην Κολχίδα ανέθεσε τη φύλαξη του πολύτιμου Δέρατος στο βασιλιά Αιήτη. Η Αργοναυτική εκστρατεία, με τον Ιάσονα και πλήρωμα απ’ όλες τις ελληνικές πόλεις, αποτέλεσε την προσπάθεια για την κτήση του Χρυσόμαλλου Δέρατος και την απόπειρα για εποικισμό της περιοχής, που αρχίζει αμέσως μετά τον Τρωικό πόλεμο, το 1100 π.Χ.

Οι πρώτοι Έλληνες έφτασαν στον Πόντο ήδη από τον 8º π.Χ. αιώνα χτίζοντας σειρά αποικιών στην νοτιοανατολική πλευρά της Μαύρης Θάλασσας.

Η Μίλητος είναι η πρώτη πόλη της Ιωνίας που επικοινωνεί με τον Εύξεινο Πόντο, δημιουργώντας αποικίες οι οποίες σύντομα μετεξελίχθηκαν σε σημαντικές πόλεις. Η Σινώπη (ιδρύθηκε το 785 π. Χ), η Τραπεζούντα (756 π.Χ), η Κερασούντα (700 π.Χ), η Αμισός (Σαμψούντα − 600 π.Χ), η Οδησσός, το Παντικάπαιον, η Διοσκούρια (Σοχούμι), η Πιτιούντα, η Αρχαιόπολις, είναι μερικές από αυτές.

Μετά τη διάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ένα εκλεκτό τμήμα του Ελληνισμού ζούσε στα βόρεια της Μικράς Ασίας, στην περιοχή του Πόντου. Η άλωση της Τραπεζούντας, το 1461, από τους Οθωμανούς, δεν τους αλλοίωσε το φρόνημα και την ελληνική τους συνείδηση, παρότι ζούσαν αποκομμένοι από τον εθνικό κορμό. Μπορεί να αποτελούσαν μειονότητα –το 40% του πληθυσμού– αλλά γρήγορα κυριάρχησαν στην οικονομική ζωή της περιοχής, ζώντας κυρίως στα αστικά κέντρα.

Οι Κρυπτοχριστιανοί

Έπειτα από την άλωση της Τραπεζούντας παρουσιάσθηκε το φαινόμενο του Κρυπτοχριστιανισμού. Όπως γράφει ο Μητροπολίτης Τραπεζούντος και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρύσανθος, οι εξισλαμισμοί στον Πόντο πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 1648−1687 από τις πιέσεις των φεουδαρχών. Στη συνέχεια, το φαινόμενο του κρυπτοχριστιανισμού εντάθηκε αφού η καταπίεση από τους Οθωμανούς ήταν μεγαλύτερη, με αποτέλεσμα να σημειώνονται ολοένα και περισσότερες προσχωρήσεις προς το Ισλάμ.

Μετά την αναγκαστική προσφυγιά των Ποντίων από τις εστίες τους το 1922, σήμερα στην Τουρκία υπάρχουν ακόμη άτομα που είναι κρυπτοχριστιανοί, ενώ μιλούν ή καταλαβαίνουν την ποντιακή διάλεκτο. Τα μέλη αυτής της πληθυσμιακής ομάδας βρίσκονται σε διάφορα μέρη της Τουρκίας καθώς και στο εξωτερικό ως μετανάστες (κυρίως Γερμανία). Οι ποντιόφωνοι − κρυπτοχιστιανοί που ζουν στην Τουρκία αντιμετωπίζουν προβλήματα, αφού δεν επιτρέπεται να ομιλείται η γλώσσα τους, να μεταφέρονται τα έθιμά τους, ενώ οι κρατικές υπηρεσίες ασκούν πιέσεις –γεγονός που προκάλεσε την παρέμβαση μη κυβερνητικών οργανώσεων που ζήτησαν την ελευθερία δράσης και σκέψης.

Η Ποντιακή Αναγέννηση

Από το 1100 π.Χ. έως το 1923 μ.Χ., ο Ελληνισμός του Πόντου υπήρξε ένα από τα σπουδαιότερα τμήματα του έθνους. Σ’ όλη τη διάρκεια της παρουσίας των Ελλήνων στην περιοχή, αναδείχθηκαν μορφές όπως ο Διογένης, ο Ηρακλείδης ο πολιτικός, ο Διΐφιλος, ο Στράβωνας, και αργότερα οι Καρατζάδες, Μουρούζηδες, Γαβράδες, οι Υψηλάντηδες, ο Πασσαλίδης, ο Καπετανίδης, ο Κωνσταντινίδης, ο Καπετάν Ευκλείδης, κ.ά.

Η οικονομική ανάκαμψη του Ποντιακού Ελληνισμού συνδυάστηκε με τη δημογραφική άνοδο.

Το 1865 οι Έλληνες του Πόντου ανέρχονταν σε 265.000 ψυχές, το 1880 σε 330.000 και στις αρχές του 20ου αιώνα άγγιζαν τις 700.000.

Την ίδια περίοδο στη νότια Ρωσία, στην περιοχή του Καυκάσου, κατοικούσαν περίπου 150.000 Πόντιοι, που είχαν μετοικίσει εκεί μετά την άλωση της Τραπεζούντας.

Η περιοχή ήταν χωρισμένη στις εξής 6 μητροπόλεις: 1. Τραπεζούντας. 2. Ροδοπόλεως. 3. Κολωνίας. 4. Χαλδίας − Κερασούντας. 5. Νεοκαισάρειας και 6. Αμάσειας, με κυριότερες πόλεις του Πόντου τις: Τραπεζούντα, Κερασούντα, Τρίπολη, Κοτύωρα, Αμισό (Σαμψούντα), Σινώπη, Νικόπολη, Αργυρούπολη και Αμάσεια.

Σε όλη την περιοχή λειτουργούσαν 1.047 σχολεία –ανάμεσά τους και το περίφημο Φροντιστήριο της Τραπεζούντας[1]– με 1.247 δασκάλους και 75.953 μαθητές και μαθήτριες.
Εκτός από σχολεία διέθεταν τυπογραφεία, περιοδικά, εφημερίδες, λέσχες και θέατρα, που τόνιζαν το υψηλό πνευματικό επίπεδό τους.
Ακόμη υπήρχαν 1.131 ναοί, 22 μοναστήρια, 1.647 παρεκκλήσια και 1.459 κληρικοί.

[1] Για το «Ελληνικόν Φροντιστήριον Τραπεζούντος» μπορείς να διαβάσεις εδώ.

Εύξεινος Πόντος | Χάρτης

Οι Νεότουρκοι – Η Γενοκτονία

Το 1908 ήταν μια χρονιά − ορόσημο για τους λαούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Τη χρονιά αυτή εκδηλώθηκε και επικράτησε το κίνημα των Νεότουρκων, που έθεσε στον περιθώριο τον Σουλτάνο. Πολλές ήταν οι ελπίδες που επενδύθηκαν στους νεαρούς στρατιωτικούς για μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό της θνήσκουσας Αυτοκρατορίας.

Σύντομα, όμως, οι ελπίδες τους διαψεύστηκαν. Οι Νεότουρκοι έδειξαν το σκληρό εθνικιστικό τους πρόσωπο, εκπονώντας ένα σχέδιο διωγμού των χριστιανικών πληθυσμών και εκτουρκισμού της περιοχής, επωφελούμενοι της εμπλοκής των ευρωπαϊκών κρατών στο Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το ελληνικό κράτος, απασχολημένο με το «Κρητικό Ζήτημα», δεν είχε τη διάθεση να ανοίξει ένα ακόμη μέτωπο με την Τουρκία.

Οι Τούρκοι, με πρόσχημα την «ασφάλεια του κράτους», εκτοπίζουν ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού στην αφιλόξενη μικρασιατική ενδοχώρα, μέσω των λεγόμενων «ταγμάτων εργασίας» («Αμελέ Ταμπουρού», Amele Taburları). Στα «Τάγματα Εργασίας»[2] αναγκάζονταν να υπηρετούν οι άνδρες που δεν κατατάσσονταν στο στρατό. Δούλευαν σε λατομεία, ορυχεία και στη διάνοιξη δρόμων, κάτω από εξοντωτικές συνθήκες. Οι περισσότεροι πέθαιναν από πείνα, κακουχίες και αρρώστιες.

[2] Στο βιβλίο του «Το Νούμερο 31328» (1931) –το πρώτο της τριλογίας την οποία συμπληρώνουν η «Γαλήνη» (1939) και η «Αιολική Γη» (1943)– ο Ηλίας Βενέζης περιγράφει τις εμπειρίες του από τα Τάγματα Εργασίας.
→ Αποσπάσματα του βιβλίου, εδώ.

Αντιδρώντας στην καταπίεση των Τούρκων, τις δολοφονίες, τις εξορίες και τις πυρπολήσεις των χωριών τους, οι Ελληνοπόντιοι, όπως και οι Αρμένιοι, ανέβηκαν αντάρτες στα βουνά για να περισώσουν ό,τι ήταν δυνατόν.
Μετά τη Γενοκτονία των Αρμενίων το 1916, οι Τούρκοι εθνικιστές, υπό τον Μουσταφά Κεμάλ, είχαν πλέον όλο το πεδίο ανοιχτό μπροστά τους για να εξολοθρεύσουν τους Ελληνοπόντιους. Ό,τι δεν κατάφερε ο Σουλτάνος σε 5 αιώνες το πέτυχε ο Κεμάλ σε 5 χρόνια!

Τον Δεκέμβριο του 1916 εκπονήθηκε από τους Εμβέρ και Ταλαάτ, ηγέτες των Νεότουρκων, σχέδιο εξαφάνισης των Ποντίων που προέβλεπε, «άμεση εξόντωση μόνον των ανδρών των πόλεων από 16-60 ετών και γενική εξορία όλων των ανδρών και γυναικοπαίδων των χωριών στα ενδότερα της Ανατολής με πρόγραμμα σφαγής και εξόντωσης».
Η ήττα της Τουρκίας από τις δυνάμεις της Αντάντ (Entente) έφερε μια προσωρινή ανάπαυλα στο σχέδιο εξόντωσης των Ελλήνων.

Το 1919 οι Έλληνες μαζί με τους Αρμένιους και την πρόσκαιρη υποστήριξη της κυβέρνησης Βενιζέλου, προσπάθησαν να δημιουργήσουν ένα αυτόνομο ελληνοαρμενικό κράτος. Το σχέδιο αυτό ματαιώθηκε από τους Τούρκους, οι οποίοι εκμεταλλεύθηκαν το γεγονός για να προχωρήσουν στην «τελική λύση».

Η νέα τουρκική κυβέρνηση υποχρεώθηκε να δώσει άδειες επιστροφής σε όσους εξόριστους είχαν επιβιώσει. Η διεθνής τάση μετά την λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου για την αυτοδιάθεση των λαών, δημιούργησε προσδοκίες και στον Ελληνισμό του Πόντου. Εξέχοντες Πόντιοι συνέλαβαν την ιδέα της δημιουργίας της Ανεξάρτητης Δημοκρατίας του Πόντου. Με υπομνήματα και παραστάσεις προς τους εκπροσώπους των Μεγάλων Δυνάμεων, προτείνουν τη δημιουργία κρατικής οντότητας σχέδιο όμως που δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.

Στις 19 Μαΐου 1919 ο Μουσταφά Κεμάλ αποβιβάζεται στη Σαμψούντα για να ξεκινήσει τη δεύτερη και πιο άγρια φάση της Ποντιακής Γενοκτονίας, υπό την καθοδήγηση των Γερμανών και Σοβιετικών συμβούλων του. Ελάχιστο μέτρο αντίδρασης στην προμελετημένη γενοκτονία υπήρξε το αντάρτικο του Πόντου, όπου οι Έλληνες στις ορεινές κυρίως περιοχές αντιστάθηκαν στις δολοφονίες. Μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή, το 1922, οι Ελληνοπόντιοι που έχασαν τη ζωή τους ξεπέρασαν τους 200.000, ενώ κάποιοι ιστορικοί ανεβάζουν τον αριθμό τους στις 350.000[3]

Όσοι γλίτωσαν από το τουρκικό σπαθί κατέφυγαν ως πρόσφυγες στη Νότια Ρωσία, ενώ γύρω στις 400.000 ήλθαν στην Ελλάδα. Με τις γνώσεις και το έργο τους συνεισέφεραν τα μέγιστα στην ανόρθωση του καθημαγμένου εκείνη την εποχή ελληνικού κράτους και άλλαξαν τις πληθυσμιακές ισορροπίες στη Βόρειο Ελλάδα.

Με αρκετή, ομολογουμένως, καθυστέρηση, η Βουλή των Ελλήνων ψήφισε ομόφωνα στις 24 Φεβρουαρίου 1994 την ανακήρυξη της 19ης Μαΐου ως Ημέρα Μνήμης για τη Γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού.

Πόντος | 353.000 Αθώα θύματα ζητούν δικαίωση

Μαρτυρία

(…) Με πολλά βάσανα επιτέλους φτάσαμε στην Κερασούντα. Η πόλη ήταν γεμάτη από ρακένδυτους πρόσφυγες που έφυγαν από την τρομοκρατία των Τούρκων της υπαίθρου και συγκεντρώνονταν στις πόλεις.
Εκεί, στην Κερασούντα, μας προειδοποίησαν οι συμπατριώτες μας ότι μαζεύουν όλους τους Έλληνες και τους μεν μεγάλους τους κλείνουν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου για να τους εξορίσουν κάθε φορά που συμπλήρωνε ο αριθμός των 250 ατόμων, τους δε μικρούς τους οδηγούν με μικρά καΐκια σ΄άγνωστα μέρη.
Στην εκκλησία δεν συμπληρώθηκε ποτέ ο αριθμός 250, γιατί εκεί χωρίς φαγητά, χωρίς νερό, μέσα στις ίδιες τους τις ακαθαρσίες, σε λίγες μέρες πέθαιναν οι περισσότεροι. Με τα ίδια μας τα μάτια είδαμε εγώ και ο αδελφός μου να μεταφέρουν τα παιδιά λίγο παρά έξω από την Κερασούντα κι εκεί να τα παραδίδουν στους άγριους Τσέτες αντάρτες. Αυτοί τα άρπαζαν από τα πόδια και χτυπούσαν τα κεφάλια τους πάνω στα μεγάλα βράχια της ακτής, μέχρι να πεθάνουν»
Από το βιβλίο του Χάρη Τσιρκινίδη «Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου»

[3] Η Μαύρη Βίβλος του Κεντρικού Συμβουλίου των Ποντίων αναφέρει, σχετικά με τη γενοκτονία, τα εξής:

Οι σφαγέντες και οπωσδήποτε εξολοθρευθέντες Έλληνες του Πόντου από το 1914 μέχρι το 1922 ανέρχονται εις τους εξής αριθμούς:

Περιφέρεια Αμασείας : 134.078
Περιφέρεια Ροδοπόλεως :17.479
Περιφέρεια Χαλδείας − Κερασούντας: 64.582
Περιφέρεια Νεοκαισαρείας: 27.216
Περιφέρεια Τραπεζούντας:38.435
Περιφέρεια Κολωνίας: 21.448

Σύνολο: 303.238 άτομα

Μέχρι την άνοιξη του 1924 το μαρτυρολόγιο των Ποντίων περιέλαβε ακόμα 50.000 θύματαॱ συνολικά, δηλαδή, ο αριθμός των Ποντίων που δολοφονήθηκαν έως το Μάρτιο του 1924 ήταν 353.000, ποσοστό που ξεπερνάει το 50% του συνολικού πληθυσμού των Ποντίων.

Ντοκιμαντέρ


Πρώτη δημοσίευση: 19 Μαΐου 2015 στο παλιό ιστολόγιό μου: «Roula the Cat • C’est la vie!»

ΠΗΓΕΣ
• Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου [pontos-genoktonia.gr]
• DreamPontos.com
• tvxs.gr

7 σκέψεις σχετικά με το “Η Γενοκτονία των Ποντίων

  1. Κι όμως. «Ατατούρκ»(=Εθνάρχης, Πατέρας των Τούρκων) ονομάστηκε ο Μουσταφά Κεμάλ.( Όπως στη δική μας, άλλωστε, Ιστορία ονομάστηκε «Μέγας» ο Αλέξανδρος Γ΄ Φιλίππου, ο μακεδών..)

    «Ό,τι δεν κατάφερε ο Σουλτάνος σε 5 αιώνες το πέτυχε ο Κεμάλ σε 5 χρόνια!» Τι κατάφερε; Να σκοτώσει 300.000 ανθρώπους. Και να δεσπόζει το πορτρέτο του σε όλους τους δημόσιους χώρους της Τουρκίας.
    Όσο κρεμάμε τα πορτρέτα τους, όσο γράφουμε την Ιστορία μας μαθαίνοντας να θαυμάζουμε τους εθνικούς μας «ήρωές» , δε θα έχουμε τελειώσει με τις γενοκτονίες.

    Αναστασία, εννοούνται τα εύσημα για τη (διαρκή) θύμιση, για τα κείμενα που μας αναγκάζουν να σκεφτούμε και να νιώσουμε.

    Μου αρέσει!

  2. Συνυπογράφω το σχόλιο του Διονύση. Με κάλυψε πλήρως.
    Αναστασία μου, μια εξαιρετική ιστορική αναφορά στις πιο μαύρες σελίδες της ιστορίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Και όχι μόνο. Πολλοί λαοί σφαγιάστηκαν στο όνομα της εθνοκάθαρσης.
    Ευχαριστούμε για την ιστορική περιήγηση που με τόση φροντίδα μας ετοίμασες…

    Μου αρέσει!

  3. Αναστασία μου,
    για μια ακόμα φορά, υποβάλω τον σεβασμό μου στην προσέγγιση ενός ιστορικού γεγονότος που έχει γίνει και αντικείμενο εκμετάλλευσης από εθνικιστικούς και λοιπούς κύκλους.
    Έχω πλήρη εμπιστοσύνη στο ιστορικό σου αισθητήριο και το ακολουθώ ανεπιφύλακτα.
    Μπράβο για την ιστορική αυτή διαδρομή που δυστυχώς είναι γεμάτη από το αίμα ενός λαού, του Ποντιακού Ελληνισμού.
    Την καλησπέρα μου.

    Μου αρέσει!

  4. Μια πληρέστατη ανάρτηση, που θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνεται στη διδακτική ύλη. Μπράβο σου Αναστασία μου, για όλη τη δουλειά που έχεις κάνει γι’ αυτή την ανάρτηση.
    Το να μαθαίνουμε αντικειμενικά την Ιστορία (μας), είναι για εμένα το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε για να Την τιμήσουμε .
    Σε φιλώ Αναστασία μου . Καλό απόγευμα Κυριακής. ❤

    Μου αρέσει!

  5. Πόσες ελπίδες δεν διέψευσαν οι Νεότουρκοι…
    Και πόσες φορές δεν αφέθηκαν στη μοίρα τους οι Πόντιοι… Όταν ζούσαν την τραγωδία… Όταν η η τραγωδία πέρασε στην ιστορία…
    Ωραίο το αφιέρωμα, Νατασσάκι, καθόλου κουραστικό, διαφωτιστικό.
    Καλή συνέχεια!

    Μου αρέσει!

Γράψε κι εσύ τα δικά σου...

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.